سؤال امتحان نهايي فيزيك دانشگاه كپنهاگ :چگونه میتوان با يك فشارسنج ارتفاع يك آسمانخراش را محاسبه كرد؟
پاسخ يك دانشجو: يك نخ بلند به گردن فشارسنج ميبنديم و آن را از سقف ساختمان به سمت زمين ميفرستيم. طول نخ به اضافه طول فشارسنج برابر ارتفاع آسمانخراش خواهد بود.
اين پاسخ ابتكاري چنان استاد را خشمگين كرد كه دانشجو را در امتحان رد كرد.
دانشجو با پافشاری بر اينكه پاسخش درست است، به نتيجه امتحان اعتراض كرد. دانشگاه يك داور مستقل را براي تصميم درباره اين موضوع تعيين نمود.
داور دانشجو را خواست و به او شش دقيقه وقت داد تا راه حل مسئله را به طور شفاهی بيان كند تا معلوم شود كه با اصول اوليه فيزيك آشنايی دارد.
دانشجو پنج دقيقه غرق تفكر ساكت نشست. داور به او يادآوری كرد كه وقتش درحال اتمام است. دانشجو پاسخ داد كه چندين پاسخ مناسب دارد اما ترديد دارد كدام را بگويد.
وقتي به او اخطار كردند عجله كند، چنين پاسخ داد: اول اينكه میتوان فشارسنج را برد روي سقف آسمانخراش، آنرا از لبه ساختمان پائين انداخت و مدت زمان رسيدن آن به زمين را اندازه گرفت. ارتفاع ساختمان مساوي يك دوم g ضربدر t به توان دو خواهد بود. اما بيچاره فشارسنج!
يا اگر هوا آفتابی باشد میتوان فشارسنج را عمودی بر زمين گذاشت و طول سايهاش را اندازه گرفت. بعد طول سايه آسمانخراش را اندازه گرفت و سپس با يك تناسب ساده ارتفاع آسمانخراش را بدست آورد.
اما اگر بخواهيم خيلي علمی باشيم، میتوان يك تكه نخ كوتاه به فشارسنج بست و آنرا مثل يك پاندول به نوسان درآورد، نخست در سطح زمين وسپس روي سقف آسمانخراش. ارتفاع را از اختلاف نيروی جاذبه میتوان محاسبه كرد : T = 2 pi sqroot (l / g) .
يا اگر آسمانخراش پله اضطراری داشته باشد، میتوان ارتفاع ساختمان را با بارومتر اندازه زد و بعد آنها را با هم جمع كرد.
البته اگر خيلي گير و اصولگرا باشيد میتوان از فشارسنج براي اندازهگيری فشار هوا در سقف و روی زمين استفاده كرد و اختلاف آن برحسب ميلیبار را به فوت تبديل كرد تا ارتفاع ساختمان بدست آيد.
ولي چون هميشه ما را تشويق میكنند كه استقلال ذهنی را تمرين كنيم و از روشهای علمی استفاده كنيم، بدون شك بهترين روش آنست كه در اتاق سرايدار را بزنيم و به او بگوييم: اگر ارتفاع اين ساختمان را به من بگويی يك فشارسنج نو و زيبا به تو میدهم.
اين دانشجو كسی نبود جز نيلز بور، تنها شهروند دانمارك كه موفق شد جايزه نوبل در رشته فيزيك را دريافت كند.
مزبان حبیبی
بیستویکم آذر هزاروچهارصدوچهار